188.Փակագծերում տրված տարբերաներից ընդգծի՛ր ճիշտը։

• Ես քեզ (առնվազն, առնվազը) ութ անգամ զանգահարել եմ, բայց դու չես պատասխանել։
• Բոլորը (հոտնկայս, հոտնկաց) ծափահարում էին պատանի ջութակահարին։
• Ցերեկը ես (մեծ մասամբ, մեծամասամբ) տանն եմ լինում։
• Մենք նրան (ազգովի, ազգովին) ընտրեցինք նախագահ, բայց նա շուտով կորցրեց ժողովրդի վստահությունը։
• Մրցույթի արդյունքներն (առայժմ, առայժմս) չեն հրապարակվել, բայց ես չեմ կասկածում իմ հաղթանակին։
• Մեր փողոցի նոր գետնանցումը (արդեն, այլևս) գործում է։

189. Տրված բառերը ըստ անհրաժեշտության գրի՛ր միասին, անջատ, կամ գծիկով։
Արագ (արագ), հյուր (ընկալություն), յոթանասուն (երեք), տեղի (անտեղի),
մուգ (կարմիր), հյուսիս (արևելք), դեմ (դիմաց), ուշ (ուշ), ըստ (արժանվույն), դուրս
(մղել), ծառից (ծառ), քանի (որ), կողք (կողքի), կապտա (կանաչ), մի (քանի), լեփ
(լեցուն), տեղից (տեղ), լեռն (աշխարհ), երկ (կենցաղ), սպիրտ (այրոց), երկու
(երրորդ), փայտ (փորիկ), հյուսիս (արևմտյան), ի (սկզբանե), փոք (ինչ), հող
(անցում), ծափ (տալ), ոտքից (գլուխ)։

Արագ – արագ, հյուրընկալություն, յոթանասուներեք, տեղի անտեղի,
մուգ կարմիր, հյուսիս – արևելք, դեմ դիմաց, ուշ – ուշ, ըստ արժանվույն, դուրս
մղել, ծառից ծառ, քանի որ, կողք կողքի, կապտականաչ, մի քանի, լեփ լեցուն, տեղից տեղ, լեռնաշխարհ, երկկենցաղ, սպիրտայրոց, երկու երրորդ, փայտփորիկ, հյուսիս – արևմտյան, ի սկզբանե, փոքր ինչ, հողանցում, ծափ տալ, ոտքից գլուխ։

190.Ըստ անհրաժեշտության լրացնել ղ կամ խ։
Աղբյուր, աղջիկ, խրոխտ, աղտ (կեղտ), ախտ (հիվանդություն),
հախճապակի, աղքատ, բողկ, տախտակ, գաղթ, դաղձ, կմախք, դեղձ,
դեղձանիկ, եղբայր, զեղչ, թուղթ, կեխտ, կողպեք, կողք, հաղթել,
տաղտկալի, հղկել, ճեղք, կխտար, մաղթել, մեղք, մղկտալ, շաղկապ,
շղթա, թուխպ, ողբ, ողջ, ողկույզ, ցողաթաթախ, պղտոր, ուղտ
(սապատավոր կենդանի), ուխտ (երդում, դաշինք), փեղկ,  փողք,
քաղցր, սանդուխք, ծխնելույզ, փախչել, սեղմել։

191.Ըստ անհրաժեշտության լրացնել ջ, ճ կամ չ։
Աղջիկ, ամբողջ, թարթիչ, աջ, ծխամորճ, առաջ, աճպարար,
գոճի, խոճկոր, առաջին, կոճկել, առաջնորդ, արջ, զիճել, թռչել, թրջել, իջնել,  մեջ, միջև, մեջք, ողջ, մուրճ, ողջույն, մահճակալ, առողջ, ոջիլ, կաչաղակ, վերջ։

192.Տրված բառերը գրի՛ր տեքստում հանդիպող հոմանիշների փոխարեն: Տրված և ստացվածտեքստերը համեմատիր:

 Ստորերկրյա, հասունանալ, արժենալ, գործածել, նշել, հարկ, միայն, նաև, վայր, ջերմուկներ, գրեթե, հասցնել, ողջ, տեսանկյուն, գործել, քարածուխ, լավագույն, բարձրադիր, ջեռուցել:

Պետք Է ասել, որ գետնի տակի տաք ջրերի օգտագործման տեսակետից ամբողջ աշխարհին օրինակ Է տալիս փոքրիկ Իսլանդիան: Նրա մայրաքաղաքում ածուխ ու նավթ համարյա չեն օգտագործում: Նրանց ջերմոցներում մենակ մրգեր ու բանջարեղեններ չեն հասնում, այլ մանդարին ու կիտրոն էլ կա: Հանքային ամենալավ աղբյուրներից մեկը մեր Ջերմուկն է: Այդ բարձր տեղը վառելիք բերելը շատ թանկ Է նստում: Եթե ձմռանը Ջերմուկն էլ տաքացնեն հանքային ջրով, առողջարանները կաշխատեն տարվա բոլոր եղանակներին:

Պետք է նշել, որ ստորերկրյա տաք ջրերի գործածման տեսակետից ամբողջ աշխարհին օրինակ է տալիս փոքրիկ Իսլանդիան։ Նրա մայրաքաղաքում քարածուխ ու նավթ գրեթե չեն գործում։ Նրանց ջերմոցներում միայն մրգեր ու բանջարեղեններ չեն հասունանում, նաևմանդարին ու կիտրոն կա։ Հանքային լավագույն աղբյուրներից մեկը մեր Ջերմուկի ջերմուկներնեն։ Այդ բարձրադիր վայր վառելիք հասցնելը շատ թանկ է արժենում։ Եթե ձմռանը Ջերմուկն էլ ջեռուցեն հանքային ջրով, առողջարանները կգործեն տարվա ողջ եղանակներին։

1. Ո՞ր տարրի ատոմի զանգվածն է ամենափոքրը:
Ar-H=1

2. Ի՞նչ է ցույց տալիս տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը:
1 քիմիական ատոմի զանգվածը։

3. Պարզաբանի՛ր զանգվածի ատոմային միավոր հասկացությունը:
ԶԱՄ որը հավասար է c 1:/12

4. Հաստատի՛ր կամ հերքի՛ր հետևյալ պնդումները. Հարաբերական ատոմային զանգվածն ունի չափման միավոր: բ) Ներկայումս որպես զանգվածի ատոմային միավոր է ընդունված թթվածնի ատոմի զանգվածը գ) Յուրաքանչյուր քիմիական տարր ունի հարաբերական ատոմային զանգվածի որոշակի արժեք:
ա) սխալ է
բ) սխալ է
գ) ճիշտ է

5. Գրի՛ր ա) մագնեզիում, բ) քլոր, գ) կալցիում, դ) պղինձ տարրերի քիմիական նշանները: Գրի՛ր այդ տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները:
մագնեզիում-Mg-Ar-24
քլոր-Cl-Ar-35
կալցիում-Ca-Ar-40
պղինձ-Cu-Ar-63

1. Նշի՛ր 5 մետաղական և ոչ մետաղական տարրեր : Գրի՛ր այդ տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները(Ar )և տարրերի իրական զանգվածը(m0): Նոր թեմա.1. Մոլեկուլ: Քիմիական բանաձև
Մետաղ
լիթիում-Li-Ar-6
բեիլիում-Be-Ar-9
նատրիում-Na-Ar-22
մագնեզիում-Mg-Ar-24
ալյումին-Al-Ar-26

Ոչ մետաղ
ածղածին-C-Ar-12
ազոտ-N-Ar-14
թթվածին-O-Ar-15
ֆտոր-F-Ar-18
նեոն-Ne-Ar-20

2. Նյութի բաղադրության հաստատունությունը (Փորձ) Հարաբերական մոլեկուլային զանգված Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը ցույց է տալիս, թե տվյալ նյութի մոլեկուլի զանգվածը քանի անգամ է մեծ Զանգվածի ատոմային միավորից (ԶԱՄ)։ Այն նշանակում են Mr-ով։ Այլ կերպ ասած . Mr — տվյալ մոլեկուլը կազմող ատոմների հարաբերական ատոմային զանգվածների գումարն է։

 ԲանաձևMr=∑ArԱհա օրինակ ջրի (H2O) մոլեկուլային զանգվածի որոշումը՝: Քայլ 1 Պարբերական համակարգից գտնել մոլեկուլը կազմող տարրերի Ar-ները:

\Ջրի դեպքումAr(H)=1Ar (O)=16Քայլ 2Հաշվի առնել , թե որ տարրից քանի ատոմ է(ջրի դեպքում ջրածնից 2 ատոմ է):ՀաշվարկMr(H2O)=2Ar(H)+Ar(O)=2*1 +16=18.

1.Ծաղկավոր բույսերի բազմացում։
Ծաղկավոր բույսերը հիմնականում բազմանում են սեռական ճանապարհով՝ ծաղկի միջոցով։
Ծաղիկը ունի արական և իգական մասեր։

2. Ինչպես է տեղի ունենում ինքնափոշոտումը։
Ինքնափոշոտումը տեղի է ունենում, երբ նույն ծաղկի կամ նույն բույսի փոշեհատիկները ընկնում են այդ ծաղկի սերմնարանի վրա։
Այն չի պահանջում քամի կամ միջատներ։

3. Ինչպես է տեղի ունենում խաչաձև փոշոտումը
աչաձև փոշոտման ժամանակ մի բույսի փոշեհատիկները տեղափոխվում են մեկ այլ բույսի սերմնարան։
Փոխադրումը կատարվում է՝ ջրի միջոցով,քամու և միջատների։

4. Ներկայացնել ֆոտոսինթեզի գործընթացը
Ֆոտոսինթեզը գործընթաց է, որի ընթացքում կանաչ բույսերը արևի լույսի օգնությամբ,ջրից և ածխաթթու գազից ստեղծում են օրգանական նյութեր (գլյուկոզա) և արտազատում թթվածին։

5. Ֆոտոսինթեզի մթնային և լուսային փուլ։
Լուսային փուլ

• տեղի է ունենում քլորոպլաստի թիլակոիդներում
• պահանջում է լույս
• առաջանում է թթվածին և էներգիա

Մթնային փուլ

Ածխաթթու գազից ստեղծվում է գլյուկոզա տեղի է ունենում քլորոպլաստի ստրոմայում և լույս չի պահանջում։

6. Հողաթափիկ ինֆուզորիայի արտաքին և ներքին կառուցվածք
Արտաքին կառուցվածք
մարմինը ծածկված է թարթիչներով
ունի հստակ ձև

Ներքին կառուցվածք
ցիտոպլազմա
մեծ և փոքր կորիզ
սննդային և արտաթորիչ վակուոլներ

7. Ինչպես են բազմանում հողաթապիկ ինֆուզորիան։
Անսեռ բազմացում – բաժանվում է երկու մասի։
Սեռական գործընթաց երկու ինֆուզորիաներ փոխանակվում են գենետիկական նյութով։

8. Դեկտեմբեր ամսվա բլոգային աշխատանք։
Ծաղկավոր  բույսերի բազմացում

9. Առաջին ուսումնական շրջանի կենսաբանություն հաշվետվություն։
Սեպտեմբեր ամսվա կենսաբանության ամփոփում
Հոկտեմբեր ամսվա ամփոփում

Նոյեմբեր ամսվա կենսաբանության ամփոփում

1.Ներկայացնել մամուռների կառուցվածքը և տեսակները։

Մամուռները բույսերի պարզագույն, բայց զարգացած խումբ են։ Նրանք չունեն իրական արմատներ, ցողուն և տերևներ, բայց ունեն դրանց նմանվող կառույցներ՝
Սպորային տուփիկ, որտեղ առաջանում են սպորներ։
Ռիզոիդներ՝ բարակ թելիկներ, որոնք ապահովում են ամրացումը հողի կամ այլ մակերևույթի վրա։
Ցողունիկ և տերևիկներ, որոնք ներծծում են ջուրն ու հանքային նյութերը։

2.Մամուռների բազմացում։
Մամուռները բազմանում են՝Բուսական ձևով՝ մամուռի հատվածից կարող է զարգանալ նոր բույս։
Սպորներով (հիմնական ձևով)․ սպորները տարածվում են քամով և նոր միջավայրում զարգանում են նոր բույսեր։

3.Ջրիմուռների տեսակները։
Ջրիմուռները՝ կամ ալգաները, հիմնականում ջրային բույսեր են։ Կան միաբջիջ և բազմաբջիջ ձևեր։
Տեսակներ՝ գույնի հիման վրա.

Կարմիր ջրիմուռներ (պորյֆիրա, գրասիլարիա)
Կանաչ ջրիմուռներ (սպիրոգիրա, խլամիդոմոնաս)
Շագանակագույն ջրիմուռներ (լամինարիա, ֆուկուս)

4.Ջրիմուռների տարածվածությունը։
Ջրիմուռները տարածված են ամենուր՝Քաղցրահամ և աղի ջրերում
Խոնավ հողում
Թաց քարերի, ծառերի կեղևների և նույնիսկ սառցե մակերեսների վրա։
Նրանք կազմում են օվկիանոսների և լճերի սննդային շղթայի հիմքը։

5.Ջրիմուռների բազմացումը։
Ջրիմուռները բազմանում են տարբեր ձևերով՝
Բուսական (մարմնի մի մասից նոր բույսի աճ)
Ապասեռ (բջջի բաժանում, սպորներով)
Սեռական (գամետների միացումով)

6.Ջրիմուռների դերը մարդու կյանքում և բնության մեջ։
Բնության մեջ․
Արտադրում են թթվածնի մեծ մասը (ֆոտոսինթեզի միջոցով)։
Ծառայում են որպես սնունդ շատ ջրային կենդանիների համար։

Մարդու կյանքում․

Օգտագործվում են պարարտանյութերի և կենսավառելիքի արտադրության մեջ։
Օգտագործվում են սննդի մեջ (սուշիի «նորի», ջրիմուռային հավելումներ)։
Օգտագործվում են բժշկության և կոսմետիկայի մեջ։

Դասարանակ աշխատան- պատասխանել հարցերին․

1. Ի՞նչ եղանակով են կատարվում  ծածկասերմ բույսերի բազմացումը
   Ծածկասերմ բույսերի բազմացումը կատարվում է երկու հիմնական եղանակով Սեռական և անսեռ բազմացումներով։
2. Ո՞րն է ծածկասերմ բույսերի սերմերով բազմացման օրգանները
3. Նկարագրեք խաչաձև փոշոտումը
   Խաչաձև փոշոտումը այն երևույթն է, երբ մի ծաղկի առէջներում գոյացած փոշին տեղափոխվում է մեկ այլ բույսի ծաղկի վարսանդի սպիի վրա։
4. Նկարագրեք ինքնափոշոտումը
   Ինքնափոշոտումը այն երևույթն է, երբ ծաղկի առէջներում գոյացած փոշին տեղափոխվում է նույն ծաղկի վարսանդի սպիի կամ միևնույն բույսի մեկ այլ ծաղկի վարսանդի սպիի վրա։

1 Ներկայացնել ջրիմուռների կառուցվացքը և բազմացումը։

Ջրիմուռները գտնվեժում են ջրի մեջ:Ջրիմուռներ լինում եմ տարբեր տեսակների բազմաբջիջ կամ միաբջիջ։Դրանք լինում եմն երկու տեսակ կանաչ ջրիմուռներ և կարմիր ջրիմուռներ։Ջրիմուռները շատ օգտակար եմ կան ջրիմուռներ որոնք կարող ենք ուտել։Ջրիմուռները օգտակար են և հարուստ են վիտամիներով և հանքանյութերով։

2 Ջրիմուռները ինչ նշանակություն ունեն բնության մեջ և մարդու կյանքում։

Ջրիմուռները շատ մեծ դեր ունեն մարդու կյանքում և բնության մեջ։Ջրիմուռները արտադրում են թթվածին և մաքրում ջուրը։Կան մարդիկ որ ջրիմուռները օգտագործում են սնդի մեջ որպես առողջարար հավելումներ։Նաև օգտագործում են դեղորայքի մեջ։Ջրիմուռները կիրառվում են նաև կենսավառելիքի արտադրության և ագրոբիզնեսի մեջ՝ հողի բարելավման նպատակով։

3 Մամուռների կառուցվացքը և բազմացումը։

Մամուռները բույսեր են, որոնք ապրում են հիմնականում խոնավ և ստվերային միջավայրերում՝ ինչպես խոտածածկած տարածքներում, ծառերի վրա կամ նույնիսկ ջրի մեջ: Դրանք ունեն պարզ կառուցվածք և բազմացման հատուկ մեթոդներ:

4 Ներկայացնել սպորավոր բույսերի կառուցվացքը և բազմացումը։

Սպորավոր բույսերը հանդիսանում են բույսերի հին դասը, որոնց մեջ ընդգրկվում են մամուռները, եղեգնաբույսերը, սաղարթաբույսերը և այլերը: Այս բույսերը չունեն ծաղիկներ կամ պտուղներ, այլ օգտագործում են սպորներ՝ բազմանալու համար:Սպորավոր բույսերը չունեն ծաղիկներ կամ պտուղներ և բազմանում են սպորների միջոցով: Սպորները կարող են երկար ժամանակ սպասել, մինչև հարմար պայմաններ ստեղծվեն բողբոջելու համար:

5 Պտերանմաների կառուցվացք և բազմացում։

Պտերանման բույսերը բազմանում են ծաղիկների միջոցով և ունեն հատուկ կառուցվածք:Պտերանման բույսերը այն բույսերն են, որոնք ունեն ծաղիկներ և պտուղներ, և բազմանում են սերմերի միջոցով: Դրանք ամենատարածված բույսերն են մեր շուրջը, օրինակ՝ ծառերը, ծաղիկները, խոտերը և մրգեր:Սերմերն աճում են նոր բույսերի, որոնք հետագայում նույնպես ծաղկում են ու պտուղ են տալիս:

6 Ծաղկավոր բույսեր կառուցվացք (տերեվ արմատ ծաղիկ)։

Ծաղկավոր բույսերը ունեն բարդ կառուցվածք, որը բաղկացած է մի քանի հիմնական մասերից, որոնց յուրաքանչյուրն ունի իր հատուկ գործառույթը:

Տերև

Տերևները բույսի կարևոր մասը են, որոնք կատարում են ֆոտոսինթեզ՝ ճառագայթելով արևի լույսից և պատրաստելով սնունդ բույսի համար: Տերևները նաև առնչվում են օդի և ջրի փոխանակման գործընթացներին։

Արմատ

Ամբողջ բույսի համատեղությունը ձևավորվում է արմատների միջոցով: Արմատը ապահովում է բույսի կայունությունը հողի մեջ, ինչպես նաև ոռոգում և սնունդ ստանում: Արմատը նաև հավաքում է նյութեր և ջուր երկրից:

Դասարանակ աշխատան- պատասխանել հարցերին․

1. Ի՞նչ եղանակով են կատարվում  ծածկասերմ բույսերի բազմացումը
   Ծածկասերմ բույսերի բազմացումը կատարվում է երկու հիմնական եղանակով Սեռական և անսեռ բազմացումներով։
2. Ո՞րն է ծածկասերմ բույսերի սերմերով բազմացման օրգանները
3. Նկարագրեք խաչաձև փոշոտումը
   Խաչաձև փոշոտումը այն երևույթն է, երբ մի ծաղկի առէջներում գոյացած փոշին տեղափոխվում է մեկ այլ բույսի ծաղկի վարսանդի սպիի վրա։
4. Նկարագրեք ինքնափոշոտումը
   Ինքնափոշոտումը այն երևույթն է, երբ ծաղկի առէջներում գոյացած փոշին տեղափոխվում է նույն ծաղկի վարսանդի սպիի կամ միևնույն բույսի մեկ այլ ծաղկի վարսանդի սպիի վրա։